Przełomem w dorobku lidera the Velvet Underground miała jednak stać się nagrana w roku 1975 płyta "Metal Machine Music", opatrzona podtytułem "An Electronic Instrumental Composition". Potraktowany wówczas przez krytyków i znaczną część publiczności jako ekscentryczny wybryk album ten stał się w świecie współczesnej muzyki pozycją absolutnie pozbawioną precedensu, a skandal, jaki wywołało jego pojawienie się, porównywano nawet do tego towarzyszącego premierze "Święta wiosny" Igora Strawińskiego. Po raz pierwszy gitara elektryczna, zwłaszcza zaś jej przetworniki, zostały wówczas wykorzystane wyłącznie w celu stworzenia skrajnego, pozamuzycznego hałasu, nawarstwiających się dźwiękowych brudów i sprzężeń, poddanych dodatkowo kompresji i dalszej obróbce. Nie bez powodu na okładce płyty miało znaleźć się retoryczne pytanie: No instruments?

Arto Lindsay, powiadający o sobie, iż "powszechnie wiadomo, że nie gram zbyt dobrze na gitarze", jest najdoskonalszym bodajże przykładem na to, iż umiejętności czysto techniczne nie są warunkiem koniecznym do zbudowania własnego, rozpoznawalnego i wielce oryginalnego sposobu gry na instrumencie. Styl Lindsaya - oszczędny, hałaśliwy i niezwykle ekspresyjny sprawdzał się niejednokrotnie znakomicie w najrozmaitszych kontekstach muzycznych od Zornowskich game pieces po utrzymane w duchu no wave bossanowy. Świetnymi na to dowodami są zarówno debiutancki album Lounge Lizards, jak i najciekawsza solowa produkcja Lindsaya "Aggregates 1-26".

Henry Kaiser należy mewątpliwie do najciekawszych postaci na amerykańskiej scenie freely improvised music. Niezwykle wszechstronny, obdarzony błyskotliwą techniką oraz niebanalnym poczuciem humoru muzyk ma na swoim koncie wiele efektownych albumów, z których niejeden penetruje, dziewicze jak dotąd, rejony muzyki gitarowej. Kaiser nagrywał duety z Fredem Frithem i Derekiem Baileyem. Wspólnie z Charlesem K. Noyesem i Song Won Parkiem zarejestrował płytę "lnvite the Sprit", dokumentującą spotkanie odmiennych tradycji muzycznych, europejskiej i dalekowschodniej, których wspólnym mianownikiem okazuje się improwizacja. Jego wszechstronność oraz wyczucie pastiszu ujawniają się w sposób szczególny na płytach takich, jak "Eternity Blue" z wersjami utworów "Grateful Dead" oraz nagranej wspólnie z Wadada Leo Smithem "Yo Miles!", zawierającej interpretacje Davisowskich klasyków z czasu "Agharty". "Lemon Fish Tweezer" to z kolei przegląd rozmaitych technik gitarowych oraz stylistyk muzyki improwizowanej, rzecz, szczególnie dla początkujących gitarzystów, obowiązkowa, choć niewątpliwie demoralizująca.

Multiinstrumentalista Elliott Sharp jest jedną z ważniejszych osobowości nowojorskiego downtown, współtworzył tak znaczące dla tego środowiska formacje, jak Carbon i Semantics. Spektrum jego zainteresowań jest niezwykle szerokie, obejmując zarówno krótkie hałaśliwe utwory utrzymane w stylistyce no wave (od której Sharp zaczynał w latach 80.), rozbudowane kompozycje obejmujące m.in. sekcję dętą, instrumenty smyczkowe oraz samplery, a także elektroniczne preparacje i kolaże dźwiękowe.

Obsługiwany przez Sharpa dwugryfowy guitarbass zaskakuje przede wszystkim kolosalnymi możliwościami brzmieniowymi, co ów instrumentalista potrafi wykorzystywać ze zdumiewającą wręcz inwencją. Dźwięk dobyty z instrumentu staje się dlań zaledwie źródłem dalszych przekształceń, powtórzeń multiplikujących ścieżki dźwiękowe itp. Dobrym tego przykładem jest nagrana wespół z Vernonem Reidem i Davidem Tornem futurystyczna w duchu płyta "Guitar Oblq", na której elektryczne gitarowe trio umieszcza ten szacowny instrument w rejonach muzycznych trudnych do jednoznacznego określenia. Sharp nie boi się przy tym konfrontacji z muzykami wywodzącymi się z innych kręgów kulturowych, jak choćby reprezentujący tradycję jojouka Bachir Attar. Nieobce są mu także śmiałe, a nierzadko dość karkołomne, wycieczki w stronę elektronicznej awangardy, kiedy to preparowana gitara bezpowrotnie traci swoje pierwotne brzmienie, otwierając za to nieograniczone niemal perspektywy dalszych poszukiwań nowego języka improwizacji. Choć, przyznajmy, jest to język, który gitarowych purystów i estetów musi przyprawiać o zawrót głowy (wystarczy posłuchać choćby gitarowego kwartetu Sharpa na płycie "Dyners Club"). Artysta ten nagrywa dużo i z wszystkimi niemal liczącymi się w tym kręgu, muzykami od Zorna i Laswella po młodych twórców ze sceny illbient. Jeden z ostatnich jego projektów - Terraplane, przynosi kolejne zaskoczenie. Elliott Sharp gra tu bowiem bluesowe standardy, a co więcej, czyni to z prostotą i ekspresją, jakiej nie powstydziliby się Leadbelly i Blind Lemon Jefferson.

Nicky Skopelitis to nadworny gitarzysta Laswella, ale też jeden z większych muzycznych podróżników. Wyliczenie wszystkich muzycznych projektów, w których udzielał się Skopelitis, zabrałoby nam zbyt wiele miejsca, ograniczmy się więc do najistotniejszych. Oprócz Material, Ekstasis i innych, mniej lub bardziej efemerycznych, formacji Laswella gitarzysta ten współpracował także z Sonny Sharrockiem ("Faith Moves"), uczestniczył w nagraniach hołasującego Brotzmannowskiego big bandu Marz Combo, ostatnio zaś zarejestrował wspólnie z Okayem Temizem i Florosem Floridisem album osadzony głęboko w tradycjach muzycznych Bliskiego Wschodu. Skopelitis należy do tych muzyków, którzy, pomimo swej wszechstronności oraz zdumiewającej techniki, z pełną premedytacją unikają rozbudowanych partii solowych oraz epatowania wirtuozerią, co stało się nieznośną manierą większości gitarzystów jazzowych. Jego gra niezwykle często ogranicza się do akompaniamentu oraz budowania tła dźwiękowego, na którym rozwijają się partie innych instrumentalistów. Nierzadko jednak ów akompaniament przerasta wyrafinowaniem techniczne fajerwerki niejednego "wirtuoza gitary". Sam artysta określił kiedyś swój styl mianem "naiwnego" i "intuicyjnego". Daj Boże, wszystkim muzykom taką intuicję i naiwność.

Nie sposób nie przywołać w tym miejscu ulubionego gitarzysty Johna Zorna - Marca Ribota. Niegdysiejszy muzyk Lounge Lizards i wieloletni współpracownik Toma Waitsa wyrósł w ostatnim czasie na prawdziwą gwiazdę nowojorskiego downtown, stając się przy tym jedną z najbardziej charyzmatycznych osobowości na amerykańskiej scenie muzyki improwizowanej. Uderzająca jest przede wszystkim podziwu godna swoboda, z jaką Marc Ribot przemierza wzdłuż i wszerz najrozmaitsze stylistyki od free improvisation po easy listening, nie tracąc przy tym nic na oryginalności. Pozwala mu to, z jednakowym powodzeniem, inkrustować swą grą wiele klezmerskich projektów Zorna (m.in. ustawiona "pod Ribota" płyta Bar Kokhba Sextet) i realizować własne projekty utrzymane w stylistyce kubańskiej (udane albumy Los Cubanos Postizos) oraz hardcorowej (z formacją Shrek), Poza tym gitarę Ribota usłyszeć możemy w dziesiątkach, mniej ub bardziej egzotycznych, produkcji muzyków nowojorskich (np. doskonały album "Painted Desert", nagrany z Robertem Quinem i Ikue Mori). Nie wspominając już o niekończącym się Zornowskim cyklu "Filmworks".